OCHRONA DÓBR KULTURY W SYTACJACH KRYZYSOWYCH I KONFLIKTACH ZBROJNYCH.

10 czerwca 2022 r. w Muzeum Marynarki Wojennej odbyła się Konferencja naukowa pt. Ochrona dóbr kultury w sytuacjach kryzysowych i konfliktach zbrojnych, zorganizowana przez Akademię Marynarki Wojennej w Gdyni przy współudziale Międzynarodowego Ośrodka Szkolenia i Badań nad Dziedzictwem Kultury w Zagrożeniu.

CEL PRZEDSIĘWZIĘCIA
Świadomość potrzeby ochrony ruchomych i nieruchomych dóbr kultury nieustannie wzrasta. Bez wątpienia wpływ na to miały ostatnie konflikty zbrojne na terenie Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, działania ugrupowań terrorystycznych, jak również szereg katastrof naturalnych wynikających ze zmian klimatycznych oraz zdarzeń losowych na skutek których zniszczone lub uszkodzone zostały unikatowe elementy światowego dziedzictwa kulturowego. Wszystkie te wydarzenia począwszy od wysadzenia pomników Buddy w Afganistanie, poprzez grabież i zniszczenie zabytków Syrii i Iraku oraz związany z tym przemyt artefaktów, po pożarze katedry Notre Dame w Paryżu skupiły uwagę społeczności międzynarodowej na zagadnieniach związanych z ochroną i bezpieczeństwem dóbr kultury. Wydarzenia, które rozgrywają się obecnie za naszą wschodnią granicą, czynią ten problem jednym z dominujących.
Ochrona dóbr kultury w sytuacjach kryzysowych i konfliktach zbrojnych jest ważna zarówno dla środowisk cywilnych, jak i mundurowych. Dla zapewnienia bezpieczeństwa dobrom kultury, kluczowe jest przygotowanie samych obiektów oraz zbiorów, jak i zajmującego się nimi personelu do sprostania zagrożeniom i wyzwaniom, jakie stawiają różnorodne w swym charakterze i trudne do przewidzenia sytuacje kryzysowe bądź konflikty zbrojne. Znaczny ciężar przedmiotowej odpowiedzialności spoczywa na właścicielach, zarządcach i użytkownikach obiektów zabytkowych, którym nierzadko brakuje wiedzy, umiejętności, środków czy wręcz dobrej woli w zakresie wypełniania przypisanych im zadań ustawowych. W ostatnich latach ochrona dóbr kultury zajęła również ważne miejsce w procesie kształcenia, szkolenia i przygotowania operacyjnego polskich żołnierzy, co znalazło odzwierciedlenie w doktrynie Sojuszu Północnoatlantyckiego, jak i krajowych aktach prawa resortowego oraz rozkazach i wytycznych Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych i Dowódcy Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych.
Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni jako podmiot, który od niedawna podejmują działania naukowo-badawcze i dydaktyczne w obszarze ochrony dóbr kultury w sytuacjach kryzysowych i konfliktach zbrojnych – pragną stworzyć platformę wymiany doświadczeń różnych środowisk działających na rzecz ochrony dziedzictwa kultury, które w przyszłości mogłaby posłużyć szerokiemu partnerstwu merytoryczno-instytucjonalnemu w działaniach mających na celu doskonalenie krajowego systemu ochrony dóbr kultury na wypadek zaistnienia szczególnych zagrożeń. Wobec bieżących wydarzeń na Ukrainie, nastąpiła w środowiskach cywilnych i wojskowych intensyfikacja działań na rzecz ochrony dóbr kultury na wypadek wojny i sytuacji kryzysowej, zwłaszcza podjęcia odpowiednich zabezpieczeń i należytego opracowania planów ochrony z procedurami postępowania na wypadek zaistnienia zagrożenia.

Zaproszeni goście

W konferencji udział wzięło blisko 100 osób, w tym m.in. dr Katarzyna Pałubska – Dyrektor Departamentu Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, dr hab. Paweł Hut – Dyrektor Departamentu Edukacji, Kultury i Dziedzictwa Ministerstwa Obrony Narodowej, Krzysztof Sałaciński – Prezes Polskiego Komitetu Błękitnej Tarczy, dr Tomasz Makowski – Dyrektor Biblioteki Narodowej, bryg. mgr inż. Marek Chwała – Komendant Szkoły Aspirantów PSP w Krakowie, Marek Stępa – Naczelnik Wydziału Ochrony Dziedzictwa Urzędu Miasta Gdynia, mgr Anna Czajka –  Kierownik Centralnego Laboratorium Konserwacji Archiwaliów Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. W wydarzeniu uczestniczyli dyrektorzy muzeów, przedstawiciele instytucji kultury (w tym Narodowego Instytutu Dziedzictwa), środowisk wojskowych (w tym Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych, Sił Specjalnych, WOT), służb mundurowych (SG, ŻW, Policja, PSP), akademickich, konserwatorów i władz samorządowych, a także goście z zagranicy (w tym konserwatorka z Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki z Ukrainy oraz dyrektor departamentu Narodowej Galerii Praskiej z Republiki Czeskiej).            

Przedsięwzięcie składało się z trzech części:
I. wystąpienia zaproszonych gości dotyczące zagrożeń i wyzwań związanych z ochroną zabytków i instytucji gromadzenia dóbr kultury w obliczu szczególnych zagrożeń
II. tematyczne referaty konferencyjne (w tym prelekcje odnoszące się do ochrony dóbr kultury podczas trwającego konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy)
III. moderowana dyskusja panelowa poświęcona polskiej liście dóbr kultury uznanych za obiekty wyłączone z możliwości ataku (tzw. no-strike list).

PATRONATY HONOROWE
Konferencja została objęta patronatem honorowym Ministra Obrony Narodowej, Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów (ICOM POLSKA), Polskiego Komitetu Błękitnej Tarczy, Prezydenta Miasta Gdynia oraz SSAB Stowarzyszenia Studiów i Analiz Bezpieczeństwa. Konferencja uzyskała wsparcie finansowe w Urzędu Miasta Gdynia.

PARTONAT MEDIALNY

Konferencja uzyskała wsparcie finansowe Urzędu Miasta Gdynia.